Tăng cường năng lực cho Cục An toàn bức xạ và hạt nhân phục vụ phát triển điện hạt nhân

Tại Nghị quyết số 174/2024/QH15, Quốc hội đã thông qua việc tiếp tục thực hiện chủ trương đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Trong khi đó, Việt Nam chưa có kinh nghiệm thực tế trong việc thiết lập và vận hành một Cơ quan An toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế riêng cho quản lý nhà máy điện hạt nhân.

Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Cục ATBXHN) là tổ chức trực thuộc Bộ KHCN, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước về an toàn, an ninh và thanh sát hạt nhân; nghiên cứu, phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử.​ Cơ cấu tổ chức gồm: Cục trưởng, các Phó Cục trưởng; 05 phòng chức năng (Văn phòng; Thanh tra An toàn bức xạ và hạt nhân; Phòng Cấp phép; Phòng Pháp chế và hợp tác quốc tế; Phòng Phát triển năng lượng nguyên tử) và 02 đơn vị sự nghiệp (Trung tâm Hỗ trợ kỹ thuật; Trung tâm Thông tin và đào tạo).​ So với khuyến cáo của IAEA, Cục ATBXHN đang có nhiều hạn chế về tổ chức, nhân lực, kỹ thuật và tài chính để có thể thực hiện các chức năng chính của một cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia.

Đề án "Tăng cường năng lực cho Cục An toàn bức xạ và hạt nhân phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035" (Đề án) được xây dựng trên quan điểm bảo đảm đủ năng lực, nguồn lực và cơ cấu tổ chức hợp lý cho Cục An toàn bức xạ và hạt nhân để thực hiện chức năng quản lý nhà nước về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân một cách tập trung, thống nhất ở trung ương; tự chủ chiến lược về quản lý và khả năng điều phối về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân phù hợp với hướng dẫn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế và yêu cầu của các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Bảo đảm đầy đủ chỉ tiêu biên chế công chức và số lượng người làm việc; ưu tiên xây dựng đội ngũ cán bộ nòng cốt phục vụ công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, thẩm định, đánh giá, thanh tra, kiểm tra, giám sát an toàn và an ninh đối với các dự án điện hạt nhân, nhằm từng bước làm chủ toàn bộ quy trình quản lý nhà nước về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân đối với các dự án nhà máy điện hạt nhân và lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu. 

Đầu tư đầy đủ và đồng bộ cơ sở hạ tầng kỹ thuật cần thiết dựa trên công nghệ, kỹ thuật tiên tiến, hiện đại, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo phục vụ công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, thẩm định, đánh giá, thanh tra, kiểm tra, giám sát an toàn, an ninh hạt nhân; ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân; quan trắc và cảnh báo các sự cố phóng xạ; thông tin tuyên truyền về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân.  

Tăng cường hợp tác với cơ quan quản lý về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân của các quốc gia cung cấp công nghệ điện hạt nhân và lò phản ứng nghiên cứu cho Việt Nam nhằm học tập kinh nghiệm, xây dựng và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của Cục An toàn bức xạ và hạt nhân.

Đến năm 2030, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân có tối thiểu 288 người

Mục tiêu chung của Đề án là kiện toàn chức năng, cơ cấu tổ chức; bổ sung và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật tiên tiến, hiện đại và bảo đảm nguồn lực tài chính cho Cục An toàn bức xạ và hạt nhân có thể thực hiện tự chủ chiến lược trong quản lý và khả năng điều phối về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân đối với các dự án nhà máy điện hạt nhân và lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu, phù hợp với hướng dẫn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế và yêu cầu của các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Giai đoạn 2026 - 2030, Đề án đặt mục tiêu hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục An toàn bức xạ và hạt nhân phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân.

Đến năm 2030, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân có tối thiểu 288 người, trong đó có 150 công chức và 138 viên chức. 

Tuyển chọn và đào tạo các cán bộ trong một số lĩnh vực làm nòng cốt chủ trì công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, thẩm định, đánh giá, thanh tra, kiểm tra, giám sát dự án điện hạt nhân và lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu.

Bảo đảm đủ nhân lực các chuyên ngành cần thiết để phục vụ công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân đối với dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và dự án lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu theo hướng dẫn của cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế.

Hoàn thiện cơ chế, chính sách ưu đãi về chế độ phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp để thu hút, trọng dụng cán bộ, chuyên gia làm việc tại Cục An toàn bức xạ và hạt nhân.

Phối cảnh dự án điện hạt nhân Ninh Thuận

Phấn đấu đến năm 2035 Cục An toàn bức xạ và hạt nhân có thể tự chủ được 70% về năng lực thẩm định, giám sát an toàn các dự án điện hạt nhân

Giai đoạn 2031 - 2035, phát triển Cục An toàn bức xạ và hạt nhân có năng lực, nguồn lực thực hiện đầy đủ chức năng quản lý nhà nước về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân đối với các nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2 và sẵn sàng triển khai đối với các dự án điện hạt nhân tiếp theo.

Đến năm 2035, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân có tối thiểu 388 người, trong đó có 220 công chức và 168 viên chức.

Phấn đấu đến năm 2035 Cục An toàn bức xạ và hạt nhân có thể tự chủ được 70% về năng lực thẩm định, đánh giá, thanh tra, kiểm tra, giám sát an toàn và an ninh các dự án điện hạt nhân và 100% đối với dự án lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu. Năng lực hỗ trợ kỹ thuật về thẩm định, đánh giá, thanh tra, kiểm tra, giám sát an toàn và an ninh hạt nhân; ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân; quan trắc và cảnh báo các sự cố phóng xạ; thông tin tuyên truyền về an toàn và an ninh hạt nhân đạt chuẩn mực quốc tế đối với các quốc gia.

Để đạt được các mục tiêu trên, Đề án đưa ra 05 nhóm nhiệm vụ cần phải thực hiện, bao gồm: (1) Kiện toàn cơ cấu tổ chức và nhân lực; (2) Nâng cao năng lực hỗ trợ kỹ thuật; (3) Chuyển đổi số và quản trị hiện đại; (4) Tăng cường hợp tác quốc tế; (5) Xây dựng năng lực ứng phó sự cố và an ninh hạt nhân.

TTĐT, Cục ATBXHN