Việt Nam đưa vào vận hành mạng quan trắc cảnh báo sớm bức xạ

Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định và Đại sứ EU tại Việt Nam Julien Guerrier cùng các đại biểu cắt băng khánh thành mạng quan trắc cảnh báo sớm bức xạ 

Sự kiện đánh dấu bước tiến quan trọng trong nâng cao năng lực bảo đảm an toàn bức xạ và hạt nhân, đồng thời khẳng định cam kết của Việt Nam trong hợp tác an ninh hạt nhân khu vực. 

Dự án EU-ASEANTOM (mã số MC3.01/19) do EU tài trợ không hoàn lại, với mục tiêu thiết lập Mạng lưới quan trắc và cảnh báo sớm bức xạ (EWRMN) cùng kênh trao đổi dữ liệu khu vực ASEAN (ASEAN-RDEP) cho 7 quốc gia thành viên ASEAN.

Hệ thống được thiết kế nhằm phát hiện kịp thời các dấu hiệu gia tăng bất thường của mức bức xạ trong môi trường, qua đó giúp các quốc gia chủ động đưa ra các biện pháp ứng phó để bảo vệ cộng đồng và môi trường.

Tại Việt Nam, dự án được Bộ Khoa học và Công nghệ giao cho Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam chủ trì, với đơn vị trực tiếp triển khai là Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân.

Sau quá trình triển khai với nhiều thách thức về địa hình và thời tiết, Việt Nam đã hoàn thành toàn bộ các hạng mục mục tiêu. Theo đó, mạng lưới gồm 41 trạm quan trắc trực tuyến đã được thiết lập, bao gồm 40 thiết bị MIRA đo suất liều gamma môi trường trên mặt đất và 1 thiết bị SARA đo phổ gamma dưới nước đặt tại trạm Hải văn Hòn Dấu. Các trạm được ưu tiên lắp đặt tại những khu vực trọng điểm trên cả nước.

Cùng với đó, Trung tâm điều hành mạng lưới đặt tại Hà Nội, thuộc Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, có khả năng thu nhận, lưu trữ, xử lý và hiển thị dữ liệu trực tuyến 24/7 từ toàn bộ các trạm quan trắc trên phạm vi cả nước.

Đáng chú ý, toàn bộ dữ liệu quan trắc của Việt Nam đã được kết nối và chia sẻ thông suốt với kênh trao đổi dữ liệu ASEAN-RDEP đặt tại Thái Lan, đồng thời sẵn sàng chuyển tiếp tới hệ thống IRMIS của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế.

Ngoài hạ tầng kỹ thuật, dự án cũng giúp đào tạo đội ngũ chuyên gia Việt Nam đủ năng lực vận hành, bảo trì và quản lý hệ thống một cách độc lập, bền vững.

Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, an toàn bức xạ và hạt nhân luôn là ưu tiên hàng đầu của Chính phủ Việt Nam trong quá trình phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình.

Theo Thứ trưởng, dự án do EU tài trợ không chỉ giúp tăng cường năng lực kỹ thuật cho Việt Nam mà còn góp phần xây dựng mạng lưới an ninh, an toàn hạt nhân vững chắc cho toàn khu vực Đông Nam Á.

“Việc chính thức đưa mạng lưới này vào hoạt động sẽ giúp các cơ quan chức năng nhanh chóng đánh giá tình hình và tổ chức ứng phó hiệu quả nếu có sự cố xảy ra, qua đó bảo vệ an toàn cho người dân và môi trường”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng Lê Xuân Định cũng đánh giá cao sự phối hợp của Cục Khí tượng Thủy văn cùng các cơ quan liên quan trong việc hỗ trợ hạ tầng đặt trạm, đồng thời ghi nhận nỗ lực của các đơn vị thuộc Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam trong quá trình triển khai dự án.

Thứ trưởng đề nghị Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để vận hành ổn định hệ thống, đồng thời nghiên cứu tích hợp dữ liệu vào Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia.

Các đại biểu tham quan Trung tâm điều hành mạng lưới

Đại sứ EU tại Việt Nam Julien Guerrier cho biết dự án thể hiện tầm quan trọng mà EU dành cho Việt Nam – một đối tác tin cậy và lâu dài của EU trong ASEAN trong hợp tác bảo đảm mức độ bảo vệ tối ưu trước các nguy cơ hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân (CBRN).

Theo ông Julien Guerrier, chương trình đã góp phần xây dựng mạng lưới quốc gia về quan trắc phóng xạ môi trường và cảnh báo sớm nhằm thường xuyên theo dõi, phát hiện kịp thời các sự cố phóng xạ bất thường trong nước cũng như xuyên biên giới trong khu vực ASEAN.

Hệ thống này được kỳ vọng sẽ cung cấp thông tin và dữ liệu để ứng phó tốt hơn với các sự cố bức xạ và hạt nhân có thể xảy ra, qua đó tăng cường năng lực bảo vệ dân sự và an toàn hạt nhân.

Ông Julien Guerrier cho rằng sự kiện diễn ra đúng vào thời điểm quan hệ Việt Nam – EU vừa được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chia sẻ các tiêu chuẩn quốc tế.

Đại sứ EU cũng cho biết hai bên đang thúc đẩy hợp tác về phát triển kỹ năng, chuyển giao công nghệ và áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng châu Âu trong các lĩnh vực như hạt nhân, năng lượng và giao thông vận tải – những lĩnh vực Việt Nam đang triển khai nhiều chương trình đầu tư công quy mô lớn.

Đặc biệt, EU khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình chuyển đổi năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo, bảo đảm an toàn hạt nhân và giảm thiểu các rủi ro CBRN.

Trung tâm điều hành mạng lưới đặt tại Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân

Việc đưa mạng lưới quan trắc EU-ASEANTOM vào vận hành không chỉ giúp Việt Nam tăng cường khả năng phát hiện sớm các sự cố phóng xạ xuyên biên giới mà còn tạo nền tảng dữ liệu quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước về năng lượng nguyên tử, hướng tới tích hợp đồng bộ với Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia trong thời gian tới.

Theo Báo điện tử Chính phủ